Tapijtverkaveling

Tapijtverkavelingen oftewel Teppichsiedlungen zie je met name in Duitsland, Zwitserland en Scandinavische landen.

De tapijtverkavelingen bestaan meestal uit grondgebonden en gelijkvloerse woningen met een hof of patio. Door de besloten buitenruimte is het mogelijk de woningen tegen elkaar te schuiven en daarmee grondoppervlak te besparen. De woningen zijn vaak modernistisch en hebben de uitstraling van een vrijstaande bungalow maar het grondgebruik is zeer bescheiden. Het grondgebruik is nog verder gereduceerd door de ontsluiting voor auto’s buiten de wijk te houden. De tapijtverkavelingen gaan vaak een relatie aan met het landschap waarin ze gesitueerd zijn. Omringende tuinen zouden die relatie verstoren. Het zuinige grondgebruik komt ten goede aan de kwaliteit van de landschappelijke context.

In Duitsland, net na de tweede wereldoorlog, stegen de grondprijzen enorm terwijl er veel vraag bleef bestaan naar luxe grondgebonden woningen; de Teppichsiedlung was het antwoord.

In Scandinavische landen en Zwitserland speelt het landschap een grote rol omdat in zulke gebieden bebouwbare grond schaars is of omdat het kostbaar is om er te bouwen.

Na de jaren-zestig stierf de Teppichsiedlung een stille dood. Het lijkt erop dat het toenemende autoverkeer en de behoefte aan een meer conventionele woningen de vraag naar een Teppichsiedlungwoning deed verstommen. De bereidheid om de wijk uit te lopen om bij de auto te komen werd blijkbaar minder en het modernistische wonen raakte uit de mode.

In de late jaren 70 en jaren 80 wordt er vooral op een meer traditionele manier verkaveld. En dan vooral in blokken en stroken met achtertuin- en voortuin, trottoir en parkeren. Wel ontstaan er in deze tijd in Nederland de zogenaamde bloemkoolwijken als laatste experimentele vorm van stedenbouw op wijkniveau. De bloemkoolwijken hebben een sterke hiërarchische verkeerstructuur waarbij woningen afgekeerd zijn van hoofdonstluitingswegen of ringweg. De hoofdontsluiting wordt verder vertakt via ontsluitingswegen om uiteindelijk te eindigen in verkeersluwe (doodlopende) woonerven te vergelijken met bloemkoolroosjes. De woningen keren zich af van de hoofdontsluitingswegen en richten zich naar het woonerf. Hierdoor wordt er anders verkaveld dan in de gebruikelijke stroken en om de ruimtelijke werking te vergroten zijn de woningen ook vaak t.o.v. van elkaar verschoven. In zekere zin is deze opzet te vergelijken met de tapijtverkaveling alleen hebben de woningen in een bloemkoolwijk vaak een voor- en achtertuin en dus anders dan zoals in een tapijtverkavelingswijk een patio. De ruimten tussen de bloemkoolroosjes worden opgevuld met groensnippers en bieden mede door de verschuivingen meer privacy dan tradionele wijken.

Deze wijken bieden voordelen als het gaat om ruimtelijke kwaliteit, geborgenheid en kindvriendelijkheid vanwege de autoluwheid van de woonerven.

Ondanks het sociale karakter van deze wijken komt het toch voor dat deze wijken verloederen. Dit ligt aan een aantal factoren. De bloemkoolwijken zijn veelal onoverzichtelijk en hebben doodlopende straten en de versnipperde groenvoorzieningen worden niet altijd evengoed bijgehouden. Dit geeft een onveilig gevoel. De auto’s staan in parkeerhavens en omdat men graag de auto voor de deur heeft staan wordt deze vervolgens in de voortuin geparkeerd.

In de Jaren negentig ontstaat een reactie op de manier van verkavelen van de jaren zeventig en tachtig. Er ontstaan verkavelingsprincipes die kunnen doorgaan voor de moderne manier van tapijtverkaveling. Of tapijtverkaveling hierin nog steeds de juiste aanduiding is, is nog maar de vraag. Er zijn niet altijd meer duidelijke patronen of systemen te herkennen. Er kan wel gezegd worden dat er op verschillende manieren gezocht wordt naar een optimale verkaveling waarin elementen zoals de auto, privéterrein of wel tuin, omgeving, doelgroep, bouwbesluit en energiezuinigheid sturend zijn. Naarmate sinds eind jaren tachtig de terugtrekkende overheid zich steeds minder bezig houdt met stedenbouw maar eerder met grondpolitiek, is een optimale, dat wil zeggen een grondbesparende efficiente verkaveling leidend. De ruimtelijke en beeldende kwaliteit wordt verkregen door eclectische en retrospectieve stijlen.

VAA. publiceert binnenkort het complete onderzoeksrapport.